Edukacja europejska
Znajomość tego, co dzieje się w Europie jest niezwykle ważna dla młodego pokolenia, ponieważ historia, teraźniejszość i przyszłość Polski są nierozerwalnie związane z wydarzeniami i procesami kształtującymi oblicze naszego kontynentu.
Spis treści
Dlaczego warto prowadzić edukację europejską?
Prowadząc edukację europejską dla uczniów i uczennic:
- staramy się przygotować młode pokolenie do funkcjonowania w różnych obszarach życia wspólnoty europejskiej;
- uświadamiamy młodzieży, że to oni sami, jako młodzi Europejczycy mogą wywierać wpływ na kształt i drogę rozwoju Unii Europejskiej;
- dbamy o stworzenie uczniom i uczennicom warunków do świadomego uczestnictwa w życiu naszego kraju, Europy i świata poprzez wprowadzanie ich w świat aktualnych wydarzeń;
- poprzez wybór właściwej metody zajęć, działań w szkołach i adekwatnej treści, pozwalamy uczniom na samodzielne poznawanie Europy w różnych aspektach;
- pokazujemy, że można i należy o Unii Europejskiej, jej mechanizmach, zasadach i wartościach mówić w różnych kontekstach i uczyć o niej na różnych przedmiotach.
Wartości unii europejskiej
Podstawowe wartości, na których opiera się Unia, zostały zapisane w art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej. Wartościami tymi są:
Karta praw podstawowych UE
Czym jest Karta praw podstawowych Unii Europejskiej:
- W Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej zapisano wszystkie prawa osobiste, obywatelskie, polityczne, gospodarcze i społeczne, które przysługują obywatelom Unii Europejskiej.
- Kartę uchwalono i podpisano 7 grudnia 2000 r. podczas szczytu Rady Europejskiej w Nicei w imieniu trzech organów Unii Europejskiej: Parlamentu, Rady UE oraz Komisji Europejskiej. Była wtedy wyłącznie deklarację polityczną i nie wiązała państw członkowskich.
- Została podpisana powtórnie podczas szczytu w Lizbonie 12 grudnia 2007 r. Dokument wszedł w życie - podobnie, jak Traktat Lizboński - 1 grudnia 2009 r. Karcie nadano wiążącą moc prawną i obok Traktatu o Unii Europejskiej i Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej stała się najwyższym prawem UE.
- Karta składa się z preambuły, 7 rozdziałów oraz 54 artykułów.
- Karta bezpośrednio daje dzieciom prawo do darmowej nauki, opieki i zabawy. Podobnie jak inni obywatele, młodzież ma prawo do własnego zdania, bezpieczeństwa czy równego traktowania.
Przestrzeganie praw obywatelskich to jeden z najważniejszych obowiązków Unii Europejskiej. Muszą o nie dbać zarówno instytucje unijne, jak i wszystkie państwa członkowskie we wszystkich swoich działaniach i programach.
-
Unijna Karta Praw Podstawowych nie zastępuje prawa w Polsce, lecz je uzupełnia. Jeśli Twoje prawa zostaną naruszone, możesz działać na kilku poziomach:
Sądy krajowe: To one w pierwszej kolejności zajmują się sprawami łamania praw obywateli na swoim terenie. Polskie sądy mogą bezpośrednio opierać się na Karcie Praw Podstawowych.
Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPCz): Każdy obywatel może złożyć tam skargę, jeśli państwo naruszy jego prawa polityczne lub obywatelskie (zapisane w Europejskiej konwencji praw człowieka).
Trybunał Sprawiedliwości UE (TSUE): Jeśli dane państwo ignoruje prawo unijne i łamie prawa jednostki, Komisja Europejska może oficjalnie wnieść sprawę przeciwko temu krajowi właśnie do TSUE.
Wspólny rynek UE
Podstawą wspólnego rynku Unii Europejskiej są cztery swobody przepływu.
Swobodny przepływ towarów oznacza, że na danym obszarze istnieje swoboda obrotu (eksportu i importu) towarami. Nie istnieją kontrole graniczne, ograniczenia ilościowe i jakościowe w przepływie towarów, a towar, który został legalnie wprowadzony na teren któregoś z państw członkowskich może być sprzedawany na terytorium każdego innego państwa.
Swoboda przepływu usług oznacza możliwość zakładania przedsiębiorstw na terenie innego państwa członkowskiego i prowadzenia działalności gospodarczej na zasadach tzw. samozatrudnienia. Regulacje te dotyczą w zasadzie wszelkich rodzajów działalności gospodarczej: handlowej, usługowej, rzemieślniczej, przemysłowej, a także w zakresie wykonywania tzw. wolnych zawodów (np. adwokat, architekt czy weterynarz). Wyróżnia się następujące rodzaje swobód dotyczących przepływu usług:
- aktywna swoboda świadczenia usług – usługodawca udaje się czasowo do kraju usługobiorcy, a więc sam przekracza granicę w celu wykonania usługi w innym kraju członkowskim;
- pasywna swoboda usług – odbiorca usługi udaje się do kraju usługodawcy, by tam przyjąć jego świadczenia;
- swoboda przepływu produktu – usługodawca i usługobiorca przebywają w swoich krajach, a tylko produkt przekracza granice.
Spółki oraz przedsiębiorstwa zarejestrowane w jednym z państw członkowskich UE mogą działać we wszystkich pozostałych państwach UE.
Swobody przepływ kapitału oznacza możliwość transferu zysków z jednego kraju członkowskiego UE do drugiego oraz prawo inwestowania i nabywania wszelkich walorów rzeczowych i finansowych za granicą bez żadnych przeszkód.
Oznacza też swobodę przepływu kapitału z tytułu likwidacji lub zmiany inwestycji i wszystkich zysków z tego wynikających, jak również przepływ kapitału o charakterze osobistym (np. spadek).
Zgodnie z zasadą swobodnego przepływu osób, wszyscy obywatele Unii Europejskiej mają prawo do przemieszczania się, osiedlania się, podejmowania działalności gospodarczej i pracy w dowolnym kraju Wspólnoty bez konieczności posiadania wiz i zezwoleń. Obywatele jednego państwa UE podejmujący pracę lub inną działalność ekonomiczną w innym państwie UE muszą być traktowani przez to państwo w taki sam sposób, w jaki traktuje ono swoich obywateli, bez jakiejkolwiek dyskryminacji. Istotną kwestię stanowi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego, która zakłada równe traktowanie obywateli UE w dostępie do świadczeń (emerytury, zasiłki). Okresy ubezpieczenia dla pracownika, związane z obliczaniem wysokości świadczeń, we własnym kraju i w innych krajach UE są sumowane.
Kompetencje UE
Unia Europejska nie decyduje o wszystkim, co dzieje się w Europie. Państwa członkowskie (w tym Polska) umówiły się, w jakich sprawach rządzi Unia, w jakich decydują wspólnie, a w jakich kraje mają pełną wolność. Właśnie z tego powodu rozróżniamy 3 grupy kompetencji UE:
Kompetencje wyłączne
Kompetencje dzielone
Kompetencje wspierające
Instytucje UE
Żeby Unia Europejska działała sprawnie, potrzebuje swoich instytucji. Każda z nich ma inne zadanie – podobnie jak w państwach członkowskich, gdzie mamy prezydenta, rząd, sejm i sądy. Oto najważniejsze z nich:
Parlament Europejski reprezentuje ludzi, współtworzy unijne prawo (razem z Radą Unii Europejskiej) oraz decyduje, na co zostaną wydane wspólne pieniądze. PE ma także zadanie kontrolować inne instytucje UE.
W Parlamencie Europejskim zasiadają europosłowie i europosłanki wybierani co 5 lat w wyborach bezpośrednio przez nas – obywateli Unii Europejskiej. Wszystkich europarlamentarzystów w Parlamencie Europejskim jest obecnie 720. Polska ma 53 europarlamentarzystów, co czyni naszą reprezentację jedną z najliczniejszych w UE. Wybierając europarlamentarzystów, każdy i każda z nas ma realny wpływ na UE.
Oficjalnym domem Parlamentu jest Strasburg, gdzie posłowie zjeżdżają się na najważniejsze głosowania. Z kolei codzienna, najpilniejsza praca toczy się w Brukseli – to tam europosłowie mają swoje biura, spotykają się w mniejszych komisjach i przygotowują projekty nowych przepisów. Trzecim ważnym miejscem jest Luksemburg, który działa jako pomocnicze zaplecze techniczne – mieści się tam Sekretariat oraz biura urzędników dbających o dokumentację czy unijna biblioteka.
Rada UE wspólnie z Parlamentem Europejskim zmienia, przyjmuje lub odrzuca projekty ustaw zgłoszone przez Komisję Europejską. Bez jej zgody żadne unijne prawo nie może wejść w życie.
Nie ma tu stałego składu osobowego – zasiadają w niej ministrowie z poszczególnych krajów, w zależności od tematu spotkania (np. jeśli mowa o rolnictwie, spotykają się ministrowie rolnictwa; jeśli o finansach – ministrowie finansów). Rada UE reprezentuje interesy rządów poszczególnych państw.
Główną siedzibą Rady Unii Europejskiej jest Bruksela. Uwaga: nie myl Rady Unii Europejskiej (czasami nazywanej po prostu „Radą”) z Radą Europejską, nazywają się podobnie, ale mają inny skład i role.
Rada Europejska to spotkania szefów rządów i głów państw – tworzą ją prezydenci lub premierzy wszystkich krajów UE, a także jej stały Przewodniczący. Rada Europejska spotykaja się co najmniej cztery razy w roku na tzw. szczytach w Brukseli.
Rada Europejska nie zajmuje się pisaniem konkretnych ustaw. Decyduje o najważniejszych, strategicznych celach Europy – np. jak walczyć ze zmianami klimatu, jak reagować na kryzysy międzynarodowe i w jakim kierunku Unia powinna się rozwijać w najbliższych latach. Wyznacza ogólny kurs działań.
Działa podobnie jak tradycyjny rząd i reprezentuje interes całej Unii jako wspólnoty, a nie poszczególnych państw. W jej skład wchodzi po jednym komisarzu z każdego kraju członkowskiego, a na jej czele stoi Przewodniczący lub Przewodnicząca.
Jako jedyna instytucja ma prawo proponować nowe akty prawne (tzw. prawo inicjatywy ustawodawczej). Ponadto zarządza budżetem i dba o to, by wszystkie kraje przestrzegały podpisanych umów. Nazywa się ją często „strażniczką traktatów”. Główna siedziba Komisji Europejskiej znajduje się w Brukseli.
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) to najwyższy unijny sąd, który ma swoją siedzibę w Luksemburgu. Składa się z sędziów pochodzących ze wszystkich krajów członkowskich.
TSUE czuwa nad tym, aby prawo unijne było we wszystkich krajach rozumiane i stosowane dokładnie tak samo. Rozstrzyga spory prawne między rządami a instytucjami UE. Jeśli jakiś kraj łamie unijne zasady (np. niszczy chronioną przyrodę), Komisja Europejska może wnieść sprawę do TSUE, a ten ma prawo nałożyć na dane państwo duże kary finansowe.
Powyższe instytucje uzupełniają także:
- Europejski Bank Centralny, który dba o to, by wspólna waluta euro była stabilna, a ceny w sklepach stabilne.
- Europejski Trybunał Obrachunkowy, który działa jak unijny księgowy i sprawdza, czy wspólne pieniądze są wydawane uczciwie i na właściwe cele.
Polecane materiały edukacyjne
Scenariusz lekcji prowadzi uczestników przez różne programy Unii Europejskiej skierowane do młodzieży, pokazuje ich możliwości oraz warunki udziału.
Sięgnijcie po „Poradnik debatowania Młodzi głosują 2024”, w którym znajdziecie porady jak zorganizować angażującą debatę. W ostatnim rozdziale przedstawiamy także kilka przykładowych tematów wraz z możliwą argumentacją.
Infografiki, plakaty i wlepki dotyczące instytucji Unii Europejskiej z „Młodzi głosują 2024”. Sprawdź jakie są najważniejsze instytucje UE oraz najważniejsze zasady wyborów do Parlamentu Europejskiego.
Scenariusze lekcji na temat wartości, na których opiera się Unia Europejska. Rozbudź w uczniach i uczennicach ciekawość na temat wspólnych wartości opisanych w art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej.