Edukacja o polityce
Edukację o polityce rozumiemy jako część edukacji obywatelskiej, która ułatwia młodemu człowiekowi zrozumienie polityki i wyrobienie sobie własnego zdania na istotne kwestie dotyczące życia publicznego.
Spis treści
Czym nie jest edukacja o polityce?
CBOS w swoich cyklicznych badaniach diagnozuje krytyczny stosunek młodych Polek i Polaków do polityki i polityków, brak zainteresowania nią, ale też jednoczesny brak umiejętności określenia własnych poglądów na skali lewica-prawica czy wskazania partii politycznej, do której młodemu respondentowi jest najbliżej.
Do tej pory sfera edukacji o polityce była w szkołach zaniedbywana z bardzo wielu powodów – m.in. obaw przed oskarżeniami o agitację polityczną, braku umiejętności radzenia sobie
z dyskusjami na kontrowersyjne tematy, skupienia się na lekcjach wiedzy o społeczeństwie na kwestiach teoretycznych i wielu innych.
Odejście od zaniedbywania edukacji o polityce jako części edukacji obywatelskiej i podjęcie próby nadrobienia zaległości w tym obszarze wydaje się kluczowe, choć przy obecnym stopniu polaryzacji sceny politycznej i opinii publicznej jest z pewnością bardzo trudne. Podjęcie tego wyzwania jest konieczne, jeśli mamy mieć możliwość odbudowania obecnie głęboko podzielonej wspólnoty, w której powinniśmy na nowo umieć się ze sobą nie zgadzać jednocześnie szanując się nawzajem i ufając sobie. Szkoła – jako jedyna instytucja, która dociera do wszystkich młodych ludzi w Polsce – może i powinna odegrać w tym procesie kluczową rolę.
Jaka powinna być edukacja o polityce:
- tłumaczyć młodym ludziom politykę jako sztukę rządzenia państwem i poszukiwania odpowiedzi na pytanie, jak możemy żyć razem jako wspólnota;
- identyfikować kluczowe kwestie obecne w debacie publicznej i pomagać młodzieży w ich analizowaniu z różnych perspektyw;
- ułatwiać uczniom i uczennicom wyrobienie sobie własnego zdania na te tematy (dzięki zdobyciu podstawowej, rzetelnej wiedzy, poznaniu zróżnicowanych opinii i odwołaniu do własnych wartości).
Od edukacji zwykle wymagamy apolityczności, rozumianej jako jasne oddzielenie od sfery polityki. Wyzwaniem edukacji o polityce jest to, że z uwagi na obszar, którym się zajmuje nie jest możliwa (ani pożądana) realizacja postulatu apolityczności – nie da się da się tłumaczyć polityki jednocześnie będąc od niej oddzielonym.
Kluczowe jest jednak zachowanie neutralności politycznej rozumianej jako równe traktowanie wszystkich idei, koncepcji i poglądów obecnych w przestrzeni publicznej (o ile zgodne są one z obowiązującym porządkiem prawnym). Odpowiedzialność za przestrzeganie tej zasady spoczywa przede wszystkim na nauczycielu, który projektuje proces uczenia się i towarzyszy w nim uczniom i uczennicom. Postawa nauczyciela i jego umiejętność równego przedstawienia oraz włączenia do analizy i dyskusji zróżnicowanych poglądów i opinii jest kluczowa dla powodzenia procesu. Zobacz więcej o neutralności politycznej w edukacji, klikając w przycisk „edukacja wyborcza” po prawej stronie.
Lista tematów, które można omawiać z uczniami i uczennicami jest długa, mogą pojawić się na niej zarówno zagadnienia w danym momencie pojawiające się na pierwszych stronach gazet, jak i te, których brakuje w codziennych dyskusjach. O propozycję tematów warto zapytać samą młodzież, pozwoli to na zwiększenie ich zaangażowania i umożliwi poszukiwanie odpowiedzi na pytania, które naprawdę nurtują młode pokolenie.
Dlaczego warto rozmawiać?
Szkoła może i powinna uczyć młodych ludzi demokracji i tolerancji politycznej. Edukacja obywatelska powinna pokazywać młodym ludziom, że świat polityki jest rzeczywistością dynamiczną i podlegającą zmianie, na którą obywatele mają wpływ, którą obywatele mogą kształtować. Demokracja nie istnieje bez dyskusji i zaangażowania obywateli. Szkoła powinna przekazywać młodym ludziom, że wszyscy członkowie społeczeństwa są politycznie równi i mają równe prawo do uczestnictwa w dyskusji na tematy polityczne i w procesie podejmowania decyzji politycznych. W ten sposób szkoła może kształtować w młodych ludziach tolerancję polityczną, rozumianą jako gotowość do dawania innym ludziom równego prawa do wyrażania swoich poglądów, także wtedy gdy są one inne niż ich własne. Tolerancja polityczna w tym sensie to nic innego jak zgadzanie się na niezgadzanie się ze sobą. Zajęcia o polityce nie powinny prowadzić do przekonywania innych do swoich racji – ich największą wartością jest to, że uczennice i uczniowie stają się bardziej świadomi tego, jak wiele opinii i poglądów funkcjonuje w społeczeństwie.
Korzyści z edukacji o polityce
Dyskusje o polityce prowadzone w szkole mają ogromny wpływ na kondycję demokracji poza szkołą, ponieważ:
- pozwalają młodzieży poznać poglądy różne od tych reprezentowanych w ich najbliższym otoczeniu ze względu na to, że szkoły stanowią różnorodne społeczności;
- dają młodzieży szansę wykształcenia w sobie tolerancji politycznej i dowiedzenia się więcej o poglądach innych, a tym samym – pogłębienia wiedzy na temat dyskutowanej kwestii;
- uczą młodzież sztuki dyskutowania, otwartości i szacunku dla odmiennych poglądów;
- skłaniają młodzież do poszukiwania kompromisów;
- stanowią katalizator do dalszych dyskusji o polityce w domu czy z przyjaciółmi i pozyskiwania wiedzy oraz informacji o świecie współczesnym;
- powodują, że młodzież kształtuje własne poglądy polityczne i chętniej angażuje się w życie publiczne.
Polecane materiały edukacyjne
Scenariusz lekcji o różnych aspektach kampanii wyborczych. Etapy, techniki perswazji i manipulacji, metody analizowania przekazów medialnych.
Koniecznie sięgnijcie do naszej publikacji „Przewodnik projektowy Młodzi głosują 2025”, w której znajdziecie wskazówki jak przeprowadzić szkolne wybory krok po kroku oraz co należy zrobić, żeby skończyć projekt z sukcesem.
Zbiór infografik, plakatów i wlepek o urzędzie Prezydenta RP z projektu Młodzi Głosują 2025.
Na webinarium omawiamy, jak zorganizować symulację wyborów w szkołach. Schemat, harmonogram i dobre praktyki.